WILS(ON)BEKWAAMHEID
19 april 2024
HET OPHEFFEN OF WIJZIGEN VAN HUWELIJKSE VOORWAARDEN
31 mei 2024Het afwikkelen van een nalatenschap kost (veel) tijd, maar hoeveel en waarom?
Wanneer iemand is overleden, moet er veel geregeld worden. Direct na het overlijden gaat de eerste aandacht uit naar het verzorgen van de uitvaart. Daarna dient de afwikkeling van de nalatenschap te worden opgepakt. Hoe eerder de afwikkeling wordt opgepakt, hoe beter.
Testament
A llereerst is het van belang om te weten of de overledene een testament heeft gemaakt of niet. Deze inzage kun je zelf doen bij het Centraal Testamenten Register. Een notaris kan dat ook voor je doen. Uit deze inzage blijkt óf de overledene een testament heeft gemaakt en zo ja, welke notaris het (laatste) testament heeft. Indien je niet beschikt over een afschrift van het testament, kun je dit bij de betreffende notaris opvragen (mits je daarop recht hebt; dit is afhankelijk van de inhoud van het testament en zal worden beoordeeld door de notaris die het afschrift kan afgeven).
Erfgenamen/executeur
I ndien de overledene geen testament heeft gemaakt, zijn de erfgenamen zijn/haar erfgenamen volgens de wet. Wie dit zijn, is afhankelijk van de persoonlijke situatie van de overledene. Zo is het van belang of hij/zij bijvoorbeeld een partner en/of een of meer kinderen of andere familieleden heeft achtergelaten. Afhankelijk van wie de erfgenamen zijn, zijn dit degenen die voor afwikkeling mogen zorgdragen.
Indien de overledene wel een testament heeft gemaakt, blijkt uit dit testament wie de erfgenamen zijn en wie voor afwikkeling van de nalatenschap mag/mogen gaan zorgdragen. Indien in het testament een executeur is benoemd, is die persoon in beginsel degene die voor afwikkeling kan gaan zorgdragen namens de erfgenamen (mits hij/zij deze benoeming aanvaardt).
Verklaring van erfrecht
I n een verklaring van erfrecht staat onder meer vermeld wie voor de afwikkeling van de nalatenschap mag zorgdragen.
Een verklaring van erfrecht is een door een notaris opgestelde verklaring waarin wordt vastgesteld wie de erfgenamen van de overledene zijn, voor welke breukdelen zij erven én wie er bevoegd is om alles te kunnen regelen.
Hiermee kan degene die bevoegd is om voor afwikkeling te gaan zorgdragen, zich legitimeren. Dit kunnen een of meerdere erfgenamen zijn of een executeur.
De eerste stap na het overlijden en de uitvaart is dus vaak het aanvragen van een verklaring van erfrecht. Veelal wordt hiervoor een afspraak gemaakt met een notaris(kantoor) en volgt er een bespreking om de situatie en wensen door te nemen. Vervolgens kunnen de werkzaamheden worden opgestart en zullen de erfgenamen worden benaderd met de vraag of zij de nalatenschap al dan niet willen aanvaarden. De executeur zal worden gevraagd of hij/zij deze benoeming wil aanvaarden. Indien er geen sprake is van een executeur, zijn de erfgenamen samen bevoegd tenzij aan één of meerdere erfgenamen een volmacht wordt gegeven. Indien een volmacht wordt gegeven, is deze gevolmachtigde bevoegd.
Na een eerste bespreking voor de verklaring van erfrecht, neemt het vaak - mede afhankelijk van de situatie - 4 weken in beslag voordat de verklaring van erfrecht kan worden afgegeven. Daarna kunnen de erfgenamen, danwel de gevolmachtigde(n) van de erfgenamen of een executeur aan de slag met de afwikkeling van de nalatenschap.
Daarna zijn er nog vele stappen te nemen en wel:
Boedelbeschrijving
Er dient een overzicht te worden gemaakt van alle bezittingen en schulden van de nalatenschap. Uit deze boedelbeschrijving blijkt onder meer welke goederen er tot de nalatenschap behoren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een eigen woning, inboedel, sieraden, auto, bankrekeningen en effecten. Maar ook welke schulden een overledene heeft.
Eigen woning
Indien er een eigen woning tot de nalatenschap behoort, zullen de erfgenamen (in overleg met de executeur) moeten bepalen wat zij met de woning willen gaan doen. Wil een van de erfgenamen deze overnemen of wordt de woning in de verkoop geplaatst. Voor verkoop worden veelal twee makelaars benaderd met het verzoek om een verkoopadvies op te stellen met daarin onder meer de geadviseerde verkoopprijs, termijn die nodig is voor de verkoop, de courtage van de makelaar en andere bijzonderheden.
Een verkoper dient bij verkoop een definitief energielabel te overhandigen aan de koper. Een dergelijk energielabel moet vaak nog worden aangevraagd na het overlijden, maar dient beschikbaar te zijn op het moment dat de woning in de verkoop wordt geplaatst.
Afhankelijk van het advies van de makelaar, dient er nog een bouwkundige keuring te worden uitgevoerd waarvan de uitkomst ook bekend dient te zijn op het moment dat de woning in de verkoop wordt geplaatst.
Nadat de opdracht voor verkoop is gegeven aan een makelaar, kan de woning in de verkoop worden geplaatst. Nadat de verkoop is gegund aan een makelaar, neemt het vaak ook nog enkele weken in beslag voordat de woning in de verkoop staat. De makelaar dient namelijk veelal nog foto's en een verkoopbrochure te maken voordat de woning in de verkoop gaat.
Voordat tot levering aan een nieuwe eigenaar kan worden overgegaan, dient de woning leeg en ontruimd te worden opgeleverd (tenzij andere afspraken met de koper worden gemaakt).
Huurwoning
Ook deze woning dient aan het einde van de huurperiode leeg en ontruimd te worden opgeleverd. De huur dient daarvoor (tijdig) te worden opgezegd.
Verzorgingshuis
Een kamer in een verzorgingshuis dient vaak binnen acht dagen na het overlijden leeg en ontruimd te worden opgeleverd.
Inboedel
Een overledene heeft diverse inboedelgoederen (meubels, serviesgoed, glazen enzovoorts). De erfgenamen dienen (in overleg met de executeur) te bepalen wat er met de inboedel dient te gebeuren. Wie eventueel belangstelling heeft, of inboedel wordt overgenomen door een erfgenaam (al dan niet tegen vergoeding van de waarde), verkocht gaat worden of wordt weggegeven/opgeruimd. Vervolgens dient dit te worden geregeld.
Het is raadzaam een waardebepaling van de inboedel te laten maken.
Sieraden
Indien een overledene sieraden heeft, dienen de erfgenamen (in overleg met de executeur) te bepalen wat er met deze sieraden dient te gebeuren. Wie eventueel belangstelling heeft voor de sieraden, of deze worden overgenomen door een erfgenaam (al dan niet tegen vergoeding van de waarde), verkocht gaan worden of worden weggegeven/opgeruimd.
Het is raadzaam een waardebepaling van de sieraden te laten maken.
Auto
Indien een overledene een auto heeft, dienen de erfgenamen (in overleg met de executeur) te bepalen wat er met deze auto dient te gebeuren. Wie eventueel belangstelling heeft, of deze wordt overgenomen door een erfgenaam (al dan niet tegen vergoeding van de waarde), of dat deze verkocht gaat worden dan wel wordt weggegeven of opgeruimd. Vervolgens dient het kenteken te worden overgeschreven op naam van de nieuwe eigenaar. Vooraf is het soms raadzaam een waardebepaling van de auto te laten maken. Voor meer aandachtspunten ten aanzien van de overschrijving van een auto kun je deze vlog bekijken.
Bankrekeningen
Met de verklaring van erfrecht kan een gevolmachtigde of executeur toegang krijgen tot de (geblokkeerde) bankrekeningen.
Op basis van de af- en bijschrijvingen op de bankrekeningen kan worden bekeken welke abonnementen, contracten en verzekeringen kunnen worden opgezegd. Na verkoop van een woning of bij het einde van de huurperiode dienen vervolgens ook de contracten voor gas, water, electra en de verzekeringen met betrekking tot de woning te worden beëindigd. Daarna worden nog de eindafrekeningen toegezonden, een en ander gebaseerd op de meterstanden zoals deze worden bepaald bij de oplevering van de woning.
Alle rekeningen kunnen vanaf de bankrekening van de overledene worden betaald.
Effecten
Indien de overledene een effectenportefeuille heeft, dienen de erfgenamen (in overleg met de executeur) zo spoedig mogelijk na het overlijden te bepalen wat er met deze effectenportefeuille dient te gebeuren, wie eventueel belangstelling heeft voor overname of dat tot verkoop van de portefeuille wordt overgegaan. In verband met de onzekerheid van waardestijging of daling, zal verkoop zo spoedig mogelijk na het overlijden dienen plaats te vinden.
Schulden
Aan de hand van bankafschriften en administratie van de overledene kan de gevolmachtigde of de executeur gaan bepalen wat de (openstaande) schulden zijn en de hoogte daarvan. Denk bijvoorbeeld aan een hypotheek, andere (persoonlijke) leningen, openstaande facturen, afrekeningen van creditcards, enzovoorts. Ook een schenking op papier, vastgelegd in een notariële akte, is een schuld van de nalatenschap. Ditzelfde geldt voor eventueel gemaakte legaten. Ook deze legaten dienen te worden uitbetaald indien het om een geldbedrag gaat. Als het legaat een goed betreft, dient dit goed te worden afgegeven. Ook de nog te betalen inkomstenbelasting (en erfbelasting) is een schuld die moet worden betaald.
Aangifte inkomstenbelasting
Als de overledene ieder jaar het verzoek kreeg om een aangifte inkomstenbelasting in te dienen bij de Belastingdienst, zal deze aangifte ook voor het jaar van overlijden moeten worden ingediend, vaak voor 1 mei van het jaar ná overlijden. Indiening mag eerder plaatsvinden zodat afhandeling bij de Belastingdienst ook al eerder kan plaatsvinden.
Ook indien de overledene géén aangifte inkomstenbelasting hoefde te doen, kan het soms raadzaam zijn om toch een aangifte inkomstenbelasting in te dienen over het jaar van overlijden. Het is namelijk mogelijk dat de overledene nog een bedrag terugkrijgt.
De termijn waarbinnen de aangifte wordt behandeld bij de Belastingdienst is helaas niet bekend. De Belastingdienst geeft aan dat zij er drie jaar over mogen doen, maar de ervaring leert dat afhandeling wel (vaak) eerder plaatsvindt.
Aangifte erfbelasting
Vaak dient er een aangifte erfbelasting te worden ingediend, in beginsel binnen acht maanden na het overlijden. Alle daarvoor benodigde informatie dient tijdig in het bezit te zijn. Is indiening binnen acht maanden niet haalbaar, kan daarvoor (tijdig) uitstel worden aangevraagd. Soms is het raadzaam om een voorlopige aanslag erfbelasting aan te vragen, dit ter voorkoming van het betalen van zogenaamde belastingrente. De Belastingdienst streeft ernaar om binnen circa drie tot zes maanden de definitieve aanslagen erfbelasting op te leggen, maar de ervaring leert dat dit ook een langere tijd in beslag kan nemen.
Ook hiervoor geeft de Belastingdienst aan dat zij er drie jaar over mogen doen, maar dat afhandeling vaak eerder plaatsvindt.
Verdeling
Nadat alle goederen zijn verdeeld, verkocht of opgeruimd, alle rekeningen zijn betaald, er geen teruggaven meer te verwachten zijn, de definitieve aanslag inkomstenbelasting en de definitieve aanslagen erfbelasting zijn opgelegd, er geen teruggaven meer plaatsvinden van toeslagen of teruggave specifieke zorgkosten, kan tot verdeling van het resterende (batig) saldo van de nalatenschap - veelal de liquide middelen - worden overgegaan.
Een gevolmachtigde of executeur legt daarvoor rekening en verantwoording af aan de erfgenamen en de erfgenamen verlenen de gevolmachtigde of executeur, kwijting en décharge.
De gevolmachtigde of executeur beschrijft wat hij heeft gedaan en wat hij aan batig saldo over heeft om onder de erfgenamen te verdelen. De erfgenamen stemmen in met hetgeen zij verkrijgen en geven daarbij aan dat zij vinden dat de executeur zijn werkzaamheden goed heeft verricht en dat er na uitbetaling, niets meer hoeft te worden afgewerkt. Nadat iedereen heeft ingestemd, kan de gevolmachtigde of executeur tot uitbetaling overgaan en kunnen de bankrekeningen (voorzover nog niet gedaan) worden opgeheven.
Duur afwikkeling nalatenschap
Het moge duidelijk zijn dat de afwikkeling van de nalatenschap een behoorlijke tijd in beslag neemt ook al is het een 'eenvoudige/overzichtelijke' nalatenschap. Het afwikkelen van een nalatenschap brengt nogal wat 'regelwerk' met zich mee. Vaak ben je tenminste ruim een jaar verder voordat een nalatenschap helemaal is afgewikkeld en de erfdelen kunnen worden uitgekeerd.
Er kunnen echter factoren zijn, waarom de afwikkeling een langere tijd, soms wel jaren, in beslag kan nemen, bijvoorbeeld:
- indien er tot de nalatenschap bezittingen in het buitenland behoren; je krijgt te maken met de regels ter plaatse;
- indien er erfgenamen in het buitenland gezocht moeten worden;
- indien er tot de nalatenschap een onderneming behoort;
- indien er onenigheid bestaat tussen de erfgenamen over bijvoorbeeld de verdeling van inboedel of verkoop van de woning;
- indien er sprake is van 'onvindbare' of 'onverwachte' erfgenamen;
- indien een onterfd kind een beroep doet op zijn/haar wettelijk, minimum erfdeel, de legitieme portie. De berekening en vaststelling van de hoogte van deze legitieme portie, kan behoorlijk wat tijd in beslag nemen;
- het ontvangen van de definitieve aanslag inkomstenbelasting en de definitieve aanslagen erfbelasting kan soms ook een langere tijd in beslag nemen dan gebruikelijk;
- indien de erfgenamen niet instemmen met de verdeling van het batig saldo van de nalatenschap;
- indien erfgenamen niet reageren; vaak is dan een gang naar de rechter nodig.
Tot slot
D e tijd die een afwikkeling van een nalatenschap in beslag neemt, hangt onder meer af van de omvang en samenstelling van de nalatenschap en het goede, of minder goede contact tussen de erfgenamen (en executeur).
Het vorenstaande geldt met name voor een positieve nalatenschap en indien deze door de erfgenamen zuiver is aanvaard. Alle schulden kunnen dan worden betaald en er blijft een bedrag over om te verdelen.
Is een nalatenschap negatief en/of door de erfgenamen beneficiair aanvaard dan kan de afwikkeling een langere tijd in beslag nemen.
Voor aanvullende informatie over de afwikkeling van een nalatenschap, verwijzen wij je graag naar diverse artikelen, blogs en vlogs, vindbaar op de website van ons kantoor.
Ook op de website van de Nederlandse rechtspraak vind je informatie over de afwikkeling van een nalatenschap en de duur daarvan.
Heb je naar aanleiding van het vorenstaande nog vragen of wil je meer informatie over dit onderwerp? Neem dan gerust contact met ons op.
AUTEUR
Harriët van Casteren-Schepers
Harriët is paralegal en werkt op onze vestigingen in Tilburg-EnTrada (ma t/m wo) en Udenhout (do). Heb je vragen over haar blog of wil je een afspraak over dit onderwerp maken? Dan kun je bellen op 013 5 49 49 22 of mailen naar tilburg@dktnotarissen.nl
IK WIL GRAAG EEN AFSPRAAK
Wil je uitgebreider uitleg krijgen over dit onderwerp? Maak dan een afspraak, dan weet je binnen een paar dagen waar je aan toe bent.
