Samenwonen, huwelijk of geregistreerd partnerschap.

Wat zijn de verschillen?

W anneer je samen gelukkig bent, kan het kiezen van de juiste manier om samen te leven een belangrijke beslissing zijn. Samenwonen, trouwen of een geregistreerd partnerschap: elke optie heeft zijn eigen juridische en praktische gevolgen. In deze blog bespreken we de verschillen tussen deze samenlevingsvormen op het gebied van de rechten en verplichtingen. Ook kijken we naar het hebben of krijgen van kinderen binnen deze samenlevingsvormen en naar de gevolgen van een overlijden. Dit alles om je te helpen een weloverwogen keuze te maken bij het zetten van de volgende stap in jullie relatie.

Samenwonen

S amenwonen betekent simpelweg dat je met je partner onder één dak woont. Dit kan met of zonder een samenlevingscontract.

Samenwonen zonder contract
Aan ongehuwd samenleven stelt de wet geen eisen. Als je ‘gewoon’ ongehuwd met elkaar samenleeft, leidt dit in beginsel er niet toe dat er juridisch afdwingbare rechten en verplichtingen ontstaan. Als samenwoner houd je ieder je eigen vermogen (er ontstaat geen gemeenschappelijk vermogen) en ben je niet aansprakelijk voor elkaars schulden, tenzij je daar een handtekening voor zet. Ook ben je niet verplicht om je inkomsten te delen. Bij de vaststelling van het recht op en de hoogte van sommige uitkeringen, wordt het inkomen van je partner wel in aanmerking genomen.

Samenwonen met contract
Wil je als samenwoner wel juridische gevolgen aan jullie samenleving verbinden, dan kunnen jullie dat doen door middel van het maken van een samenlevingscontract. In het samenlevingscontract leggen jullie de basisafspraken vast voor jullie relatie. In het samenlevingscontract worden onder andere de volgende zaken vastgelegd: de verdeling van de kosten, of jullie het inkomen dat overblijft na betaling van de kosten willen delen, of (een van jullie) eigen geld heeft geïnvesteerd bij de aankoop/verbouwing van jullie woning, wat er met de woning gebeurt bij de beëindiging van het samenlevingscontract, van wie welke spullen zijn, of jullie elkaar als gerechtigde willen aanwijzen voor het partnerpensioen en/of jullie het ouderdomspensioen met elkaar willen delen. Je bepaalt zelf welke afspraken jullie in het contract willen opnemen.

Het is mogelijk om zelf een samenlevingscontract op te stellen, maar in de meeste gevallen is het raadzaam om een samenlevingscontract door een notaris op te laten stellen. Voor bepaalde regelingen, doorgaans voor het toekennen van het partnerpensioen, wordt een notarieel samenlevingscontract als vereiste gesteld. 

Het beëindigen van een samenlevingscontract is vaak eenvoudiger dan een scheiding. Een samenlevingscontract kan verschillende afspraken bevatten over de beëindiging. In de meeste gevallen moet een samenlevingscontract schriftelijk worden beëindigd. Na de beëindiging moet er ook praktisch gezien een punt achter de relatie worden gezet. Dit kan inhouden dat één van de partners verhuist of dat jullie samen besluiten om de gemeenschappelijke woning te verkopen. Net als bij een scheiding moeten er ook afspraken worden gemaakt over de verdeling van bezittingen.

Huwelijk of geregistreerd partnerschap

G emeenschap van goederen of voorwaarden
Zowel voor een huwelijk als voor een geregistreerd partnerschap moet je een keuze maken over de vermogensrechtelijke gevolgen van jullie verbintenis. Er zijn twee opties:

Gemeenschap van goederen: Sinds 1 januari 2018 geldt in Nederland standaard de beperkte gemeenschap van goederen. Dit betekent dat al het vermogen en alle schulden die tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap zijn opgebouwd, gemeenschappelijk zijn. Bezittingen van vóór het huwelijk of geregistreerd partnerschap en erfenissen en schenkingen blijven privé.

Huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden: Je kunt ervoor kiezen om huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden op te stellen. Hierin leg je vast welk vermogen privé blijft en wat gezamenlijk wordt. Dit kan bijvoorbeeld handig zijn als een van jullie een eigen bedrijf heeft of specifieke bezittingen wil beschermen.

Zowel het huwelijk als het geregistreerd partnerschap zijn wettelijk erkende samenlevings-vormen die rechten en plichten scheppen tussen de partners. Ondanks de vele overeenkomsten zijn er enkele belangrijke verschillen tussen een huwelijk en een geregistreerd partnerschap:

a. Voltrekking van de verbintenis
Een huwelijk kan zowel met een ceremonie voor de burgerlijke stand als met een religieuze ceremonie worden voltrokken, mits het huwelijk eerst wettelijk is voltrokken door de gemeente. Je moet "ja" zeggen voor de ambtenaar van de burgerlijke stand om het huwelijk officieel te maken en er moeten personen als getuigen van de huwelijksvoltrekking optreden.

Een geregistreerd partnerschap heeft geen verplichte ceremonie of "ja-woord" nodig. Het geregistreerd partnerschap dient wel door de ambtenaar van de burgerlijke stand in aanwezigheid van ten minste twee getuigen te worden afgesloten bij de gemeente. Dit maakt het vaak een iets formelere, maar eenvoudigere procedure. Hoewel een ceremonie niet verplicht is, kun je er altijd voor kiezen om er wel één te organiseren als je dat leuk vindt.

b. Scheiding zonder rechter
Een huwelijk kan alleen worden beëindigd via een formele scheiding. Hiervoor moet je naar de rechter, zelfs als beide partners het eens zijn over de scheiding.

Een geregistreerd partnerschap kan, als er geen minderjarige kinderen zijn, zonder tussenkomst van de rechter worden beëindigd. In dit geval volstaat een overeenkomst tussen de partners, opgesteld door een notaris of advocaat. Dit maakt het beëindigen van een geregistreerd partnerschap in sommige situaties eenvoudiger en goedkoper dan een echtscheiding.

c. Internationale erkenning
Een huwelijk wordt wereldwijd erkend, hoewel de regels per land kunnen verschillen. Dit betekent dat getrouwde partners overal ter wereld juridisch als gehuwd worden beschouwd, wat belangrijk kan zijn voor internationale zaken zoals verhuizing of werken in het buitenland.

Het geregistreerd partnerschap wordt niet in alle landen erkend. In veel landen wordt alleen het huwelijk gezien als een officiële vorm van verbintenis, wat in geval van een geregistreerd partnerschap problemen kan veroorzaken bij internationale verhuizingen of reizen.

Omzetting in een huwelijk
In Nederland kan een geregistreerd partnerschap eenvoudig worden omgezet in een huwelijk. Dit kan zonder ceremonie door een administratieve handeling bij de gemeente. Het is echter niet mogelijk om een huwelijk om te zetten naar een geregistreerd partnerschap. Om een huwelijk te beëindigen, moet er altijd een echtscheidingsprocedure worden gevolgd.

Rechten en verplichtingen
Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap krijg je op basis van de wet automatisch een aantal rechten en plichten, zoals:

Rechten
- elkaars achternaam mogen gebruiken;
- het zijn van elkaars erfgenaam;
- recht op elkaars partnerpensioen en nabestaandenpensioen;
- je bent automatisch elkaars fiscale partner. Dit heeft doorgaans voordelen bij het doen van de belastingaangifte.

Plichten
- je hebt een onderhoudsverplichting jegens elkaar en moet samen de kosten van de huishouding betalen;
- je hebt toestemming nodig van je partner voor het verkopen van de woning, het doen van bepaalde schenkingen of het aangaan van schulden;
- Na het beëindigen van een huwelijk of geregistreerd partnerschap kan er sprake zijn van partneralimentatie.