Vlog – nabestaandenboekje
16 mei 2025
(Te verwachten) Schulden in de nalatenschap – Raadpleeg het BKR
27 juni 2025Samenwonen, huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Wat zijn de verschillen?
W anneer je samen gelukkig bent, kan het kiezen van de juiste manier om samen te leven een belangrijke beslissing zijn. Samenwonen, trouwen of een geregistreerd partnerschap: elke optie heeft zijn eigen juridische en praktische gevolgen. In deze blog bespreken we de verschillen tussen deze samenlevingsvormen op het gebied van de rechten en verplichtingen. Ook kijken we naar het hebben of krijgen van kinderen binnen deze samenlevingsvormen en naar de gevolgen van een overlijden. Dit alles om je te helpen een weloverwogen keuze te maken bij het zetten van de volgende stap in jullie relatie.
Samenwonen
S amenwonen betekent simpelweg dat je met je partner onder één dak woont. Dit kan met of zonder een samenlevingscontract.
Samenwonen zonder contract
Aan ongehuwd samenleven stelt de wet geen eisen. Als je ‘gewoon’ ongehuwd met elkaar samenleeft, leidt dit in beginsel er niet toe dat er juridisch afdwingbare rechten en verplichtingen ontstaan. Als samenwoner houd je ieder je eigen vermogen (er ontstaat geen gemeenschappelijk vermogen) en ben je niet aansprakelijk voor elkaars schulden, tenzij je daar een handtekening voor zet. Ook ben je niet verplicht om je inkomsten te delen. Bij de vaststelling van het recht op en de hoogte van sommige uitkeringen, wordt het inkomen van je partner wel in aanmerking genomen.
Samenwonen met contract
Wil je als samenwoner wel juridische gevolgen aan jullie samenleving verbinden, dan kunnen jullie dat doen door middel van het maken van een samenlevingscontract. In het samenlevingscontract leggen jullie de basisafspraken vast voor jullie relatie. In het samenlevingscontract worden onder andere de volgende zaken vastgelegd: de verdeling van de kosten, of jullie het inkomen dat overblijft na betaling van de kosten willen delen, of (een van jullie) eigen geld heeft geïnvesteerd bij de aankoop/verbouwing van jullie woning, wat er met de woning gebeurt bij de beëindiging van het samenlevingscontract, van wie welke spullen zijn, of jullie elkaar als gerechtigde willen aanwijzen voor het partnerpensioen en/of jullie het ouderdomspensioen met elkaar willen delen. Je bepaalt zelf welke afspraken jullie in het contract willen opnemen.
Het is mogelijk om zelf een samenlevingscontract op te stellen, maar in de meeste gevallen is het raadzaam om een samenlevingscontract door een notaris op te laten stellen. Voor bepaalde regelingen, doorgaans voor het toekennen van het partnerpensioen, wordt een notarieel samenlevingscontract als vereiste gesteld.
Het beëindigen van een samenlevingscontract is vaak eenvoudiger dan een scheiding. Een samenlevingscontract kan verschillende afspraken bevatten over de beëindiging. In de meeste gevallen moet een samenlevingscontract schriftelijk worden beëindigd. Na de beëindiging moet er ook praktisch gezien een punt achter de relatie worden gezet. Dit kan inhouden dat één van de partners verhuist of dat jullie samen besluiten om de gemeenschappelijke woning te verkopen. Net als bij een scheiding moeten er ook afspraken worden gemaakt over de verdeling van bezittingen.
Huwelijk of geregistreerd partnerschap
G
emeenschap van goederen of voorwaarden
Zowel voor een huwelijk als voor een geregistreerd partnerschap moet je een keuze maken over de vermogensrechtelijke gevolgen van jullie verbintenis. Er zijn twee opties:
Gemeenschap van goederen: Sinds 1 januari 2018 geldt in Nederland standaard de beperkte gemeenschap van goederen. Dit betekent dat al het vermogen en alle schulden die tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap zijn opgebouwd, gemeenschappelijk zijn. Bezittingen van vóór het huwelijk of geregistreerd partnerschap en erfenissen en schenkingen blijven privé.
Huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden: Je kunt ervoor kiezen om huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden op te stellen. Hierin leg je vast welk vermogen privé blijft en wat gezamenlijk wordt. Dit kan bijvoorbeeld handig zijn als een van jullie een eigen bedrijf heeft of specifieke bezittingen wil beschermen.
Zowel het huwelijk als het geregistreerd partnerschap zijn wettelijk erkende samenlevings-vormen die rechten en plichten scheppen tussen de partners. Ondanks de vele overeenkomsten zijn er enkele belangrijke verschillen tussen een huwelijk en een geregistreerd partnerschap:
a. Voltrekking van de verbintenis
Een huwelijk kan zowel met een ceremonie voor de burgerlijke stand als met een religieuze ceremonie worden voltrokken, mits het huwelijk eerst wettelijk is voltrokken door de gemeente. Je moet "ja" zeggen voor de ambtenaar van de burgerlijke stand om het huwelijk officieel te maken en er moeten personen als getuigen van de huwelijksvoltrekking optreden.
Een geregistreerd partnerschap heeft geen verplichte ceremonie of "ja-woord" nodig. Het geregistreerd partnerschap dient wel door de ambtenaar van de burgerlijke stand in aanwezigheid van ten minste twee getuigen te worden afgesloten bij de gemeente. Dit maakt het vaak een iets formelere, maar eenvoudigere procedure. Hoewel een ceremonie niet verplicht is, kun je er altijd voor kiezen om er wel één te organiseren als je dat leuk vindt.
b. Scheiding zonder rechter
Een huwelijk kan alleen worden beëindigd via een formele scheiding. Hiervoor moet je naar de rechter, zelfs als beide partners het eens zijn over de scheiding.
Een geregistreerd partnerschap kan, als er geen minderjarige kinderen zijn, zonder tussenkomst van de rechter worden beëindigd. In dit geval volstaat een overeenkomst tussen de partners, opgesteld door een notaris of advocaat. Dit maakt het beëindigen van een geregistreerd partnerschap in sommige situaties eenvoudiger en goedkoper dan een echtscheiding.
c. Internationale erkenning
Een huwelijk wordt wereldwijd erkend, hoewel de regels per land kunnen verschillen. Dit betekent dat getrouwde partners overal ter wereld juridisch als gehuwd worden beschouwd, wat belangrijk kan zijn voor internationale zaken zoals verhuizing of werken in het buitenland.
Het geregistreerd partnerschap wordt niet in alle landen erkend. In veel landen wordt alleen het huwelijk gezien als een officiële vorm van verbintenis, wat in geval van een geregistreerd partnerschap problemen kan veroorzaken bij internationale verhuizingen of reizen.
Omzetting in een huwelijk
In Nederland kan een geregistreerd partnerschap eenvoudig worden omgezet in een huwelijk. Dit kan zonder ceremonie door een administratieve handeling bij de gemeente. Het is echter niet mogelijk om een huwelijk om te zetten naar een geregistreerd partnerschap. Om een huwelijk te beëindigen, moet er altijd een echtscheidingsprocedure worden gevolgd.
Rechten en verplichtingen
Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap krijg je op basis van de wet automatisch een aantal rechten en plichten, zoals:
Rechten
- elkaars achternaam mogen gebruiken;
- het zijn van elkaars erfgenaam;
- recht op elkaars partnerpensioen en nabestaandenpensioen;
- je bent automatisch elkaars fiscale partner. Dit heeft doorgaans voordelen bij het doen van de belastingaangifte.
Plichten
- je hebt een onderhoudsverplichting jegens elkaar en moet samen de kosten van de huishouding betalen;
- je hebt toestemming nodig van je partner voor het verkopen van de woning, het doen van bepaalde schenkingen of het aangaan van schulden;
- Na het beëindigen van een huwelijk of geregistreerd partnerschap kan er sprake zijn van partneralimentatie.
Kinderen
A ls jullie kind geboren wordt terwijl jullie samenwonen, krijgt alleen de moeder automatisch een familierechtelijke band met jullie kind. De vader moet het kind eerst erkennen om deze familierechtelijke band te krijgen. Op dat moment wordt ook de vader de officiële ouder van het kind.
Wordt jullie kind geboren terwijl jullie getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, dan zijn jullie automatisch volgens de wet allebei de ouders van het kind. Ook als de man niet de biologische vader is van het kind, zal hij volgens de wet als juridische vader kwalificeren.
Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstaat er dus automatisch een familierechtelijke band met je kind.
Deze band heeft ook een aantal gevolgen. Zo erft je kind automatisch van jullie als ouders. Daarnaast hebben jullie meestal allebei automatisch het gezag over jullie kind, wat betekent dat jullie samen verantwoordelijk zijn voor belangrijke beslissingen in het leven van je kind.
Na een overlijden
L
angstlevende als erfgenaam
Als samenwoner ben je niet automatisch elkaars erfgenaam, wel kan in een overeenkomst (een zogenaamd verblijvingsbeding) worden afgesproken dat gemeenschappelijke goederen bij het overlijden van een samenwoner bij je partner terechtkomen. Indien je wil dat bij jouw overlijden ook je privé vermogen naar je partner gaat, moet je daarvoor een testament maken.
Ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap, dan regelt de wet dat jouw partner automatisch als jouw erfgenaam optreedt.
Heb je ook kinderen? Dan regelt de wet dat de zogenaamde wettelijke verdeling van toepassing is. Kort gezegd betekent dit dat bij jouw overlijden alle bezittingen en schulden automatisch naar je partner gaan en dat de kinderen hun erfdeel pas later krijgen, wanneer ook je partner is overleden.
Erfbelasting
Deze belasting wordt geheven over hetgeen uit iemands erfenis wordt verkregen. Een langstlevende echtgenoot of langstlevende geregistreerde partner heeft een vrijstelling van € 804.698,- (2025), ongeacht hoe lang het huwelijk of de registratie duurde. Op die vrijstelling wordt echter (onder andere) in mindering gebracht de helft van de waarde van pensioenaanspraken. De vrijstelling bedraagt echter minimaal € 207.886,- (2025). Over het hetgeen meer dan het vrijgestelde bedrag wordt verkregen, wordt 10-20% erfbelasting betaald, afhankelijk van de waarde van de verkrijging.
Voor ‘gewoon’ ongehuwd samenwonenden geldt een veel minder ruimhartige regeling. Als je als samenwoner van elkaar erft, doordat je dit in een testament hebt geregeld, leidt dat in eerste instantie tot heffing van erfbelasting volgens tariefgroep II, dat wil zeggen een heffing van 30-40% over hetgeen meer wordt verkregen dan het vrijgestelde bedrag van € 2.690,- (2025).
Indien je als samenwoner als partner kwalificeert in de zin van de Successiewet, dan is de kou uit de lucht: de langstlevende heeft dan naar het tarief van 2025 een vrijstelling van € 804.698,- (verminderd met de helft van de waarde van door het overlijden verkregen pensioenen), en als de verkrijging hoger is, wordt het meerdere belast tegen een tarief van 10-20%.
Om als partner te gelden, moet je als samenwoner gedurende een periode van zes maanden voldoen aan alle volgende eisen:
a. beide samenwoners zijn ouder dan 18 jaar;
b. beide samenwoners staan op hetzelfde adres ingeschreven;
c. er is (gedurende de hele periode) een notarieel samenlevingscontract;
d. de samenwoners zijn geen familie van elkaar in de rechte lijn (bijvoorbeeld (groot)ouders-kinderen);
e. geen van beiden heeft een andere partner.
Daarnaast geldt, dat samenwoners, die tot het tijdstip van het overlijden gedurende een onafgebroken periode van minstens vijf jaar hebben samengewoond, ook zonder samenlevingscontract als partners worden aangemerkt (mits aan de eisen a., b., d. en e. is voldaan).
Zolang je als samenwoner nog niet als partner kwalificeert in de zin van de Successiewet, zit je dus nog in de ‘fiscale gevarenzone’ en zijn de hoge vrijstelling en het lage tarief (nog) niet van toepassing. Om erfbelasting te bespraken kan in dat geval worden uitgeweken naar een verkrijging via een verblijvingsbeding (alleen voor gemeenschappelijke goederen).
Zo’n verkrijging wordt in die situatie niet belast.
Andere wettelijke rechten
Echtgenoten en geregistreerd partners hebben (ook wanneer hij/zij niet of niet alleen is aangewezen als erfgenaam) recht om tot zes maanden na het overlijden gebruik te blijven maken van de woning en de daarin aanwezige inboedel. Daarnaast kan de onterfde echtgenoot/geregistreerd partner van de erfgenamen (onder omstandigheden) verlangen dat er op de woning en de inboedel een recht van vruchtgebruik gevestigd wordt. De onterfde echtgenoot/geregistreerd partner heeft eveneens de mogelijkheid om het recht van vruchtgebruik te vestigen op de overige goederen van de nalatenschap. Hierbij moet je bijvoorbeeld denken aan de auto en de banktegoeden.
In tegenstelling tot het recht van vruchtgebruik op de woning en de inboedel, moet de onterfde echtgenoot/geregistreerd partner voor de uitoefening van dit recht eerst aan de erfgenamen aantonen dat hij/zij het recht van vruchtgebruik van de overige goederen van de nalatenschap nodig heeft om in het verdere levensonderhoud te voorzien.
Samenwoners met of zonder samenlevingscontract hebben slechts het recht om een periode van zes maanden in de woning te blijven wonen en de inboedel te blijven gebruiken. Dit recht komt ook toe aan degenen die een duurzame gemeenschappelijke huishouding met de overledene voerden tot diens overlijden.
Pensioen
A ls je pensioen opbouwt, doe je dat meestal voor twee situaties: voor later als je met pensioen gaat (ouderdomspensioen) en voor je partner als je overlijdt (nabestaandenpensioen).
Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap is wettelijk geregeld wat er gebeurt bij een scheiding. Het ouderdomspensioen dat je tijdens je relatie hebt opgebouwd, wordt dan verdeeld tussen jou en je ex. Je ex-partner heeft ook recht op een gedeelte van het nabestaandenpensioen dat is opgebouwd tot aan de scheidingsdatum.
Woon je ongehuwd samen? Dan ligt het anders. Veel pensioenfondsen bieden wel een partnerpensioen aan, maar alleen als je aan bepaalde voorwaarden voldoet – bijvoorbeeld een notarieel samenlevingscontract. Voor ouderdomspensioen is er geen automatische regeling. Je kunt daarover wel samen afspraken maken in een samenlevingscontract. De wet over pensioenverdeling bij scheiding geldt in dit geval niet, maar je kunt wel bij deze regels aansluiten.
Conclusie
O f je nu samenwoont, trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, elke optie heeft zijn eigen voordelen en nadelen. Het is belangrijk om goed na te denken over wat het beste bij jullie past. Communicatie is key! Praat met elkaar over wat jullie verwachten en hoe jullie de toekomst voor je zien en laat je hierover adviseren door een professional. Dat maakt het kiezen een stuk makkelijker!
AUTEUR
Rowena van Strien
Rowena is kandidaat-notaris en werkt op onze vestiging in Tilburg EnTrada. Heb je vragen over haar blog of wil je een afspraak over dit onderwerp maken? Dan kun je bellen op 013 549 49 54 of mailen naar pfr-entrada@dktnotarissen.nl
IK WIL GRAAG EEN AFSPRAAK
Wil je uitgebreider uitleg krijgen over dit onderwerp? Maak dan een afspraak, dan weet je binnen een paar dagen waar je aan toe bent.
