Legaten aan kleinkinderen met uitgestelde opeisbaarheid; de nadelen groter dan de voordelen?

Uw testament

H et is mogelijk dat in uw huidige testament kleinkindlegaten zijn opgenomen die tot gevolg hebben dat de kleinkinderen, gedurende de periode dat de ene grootouder al overleden is, maar de andere grootouder nog niet, het bedrag dat aan hen toekomt (maar wat ze nog niet op hun bankrekening hebben), als vermogen moeten opgeven.
Naast de belastingheffing die dat voor de kleinkinderen kan opleveren, kan het moeten opgeven van het vermogen ook betekenen dat de kleinkinderen niet of minder in aanmerking komen voor toeslagen (zoals de huur- en zorgtoeslag) en andere tegemoetkomingen van de overheid. Ook daarvoor geldt namelijk dat het niet‑opeisbaar zijn van de geldvordering, niet voorkomt dat het bedrag al wel als vermogen aan het kleinkind wordt toegerekend.

Sinds 1 januari 2024 geldt daarbij nog wel dat indien een kleinkind niet over het toegekende bedrag kan beschikken omdat, in de vorm van een testamentair bewind, in het testament de zeggenschap over dit vermogen bij iemand anders is neergelegd, dit vermogen in bepaalde gevallen buiten beschouwing kan blijven voor het bepalen van het recht op toeslagen/tegemoetkomingen.

Dit testamentair bewind eindigt doorgaans op het moment dat het kleinkind een bepaalde (zelfgekozen) leeftijd bereikt, bijvoorbeeld als het kleinkind 25 jaar wordt, in de gedachte dat het kleinkind dan zelf in staat zal zijn het vermogen verstandig te beheren en te besteden.

Een bijkomend effect van dit bewind is dat het aan het kleinkind toegekende bedrag niet wordt meegeteld bij het bepalen of zijn/haar ouder in aanmerking komt voor toeslagen en andere tegemoetkomingen, mits die ouder, diens partner of diens medebewoner niet de bewindvoerder is.

Door deze specifieke regeling kan dus alleen de ouder van een kleinkind beschermd worden tegen het moeten meetellen van het aan een kleinkind toegekend bedrag, maar niet het kleinkind zelf!

T en slotte is het nog zo dat, na het overlijden van de eerste grootouder, de afwikkeling van zijn/haar nalatenschap ingewikkelder als er legaten aan de kleinkinderen zijn opgenomen in het testament, en dus duurder.

De hiervoor omschreven nadelen zouden een reden kunnen zijn om uw testament aan te passen.
Dat wil niet per se zeggen dat uw testament helemaal herzien moet worden; in veel gevallen kan worden volstaan met het schrappen van het kleinkindlegaat in het geval u de grootouder bent die als eerste zou overlijden en/of het opstellen van een aanvullend testament waarin alleen de bepaling over het kleinkindlegaat wordt aangepast.
Als er al een grootouder is overleden, kan diens testament uiteraard niet meer worden aangepast. Iemand die wilsonbekwaam is, kan zijn/haar testament ook niet meer aanpassen. De andere grootouder kan zijn/haar testament in dat geval nog wel aanpassen en/of andere maatregelen nemen om de fiscale nadelen te beperken/compenseren.

Conclusie

U it het bovenstaande blijkt dat het per 1 januari 2023 ingevoerde nieuwe systeem van belastingheffing in Box 3 van de inkomstenbelasting op verschillende manieren nadeliger kan uitpakken dan voorheen. Onduidelijk is nog hoe de kleinkindlegaten vanaf 2027 belast zullen worden in de inkomstenbelasting. Of en zo ja hoe nadelig de systeemwijziging in uw geval is, hangt af van uw financiële en fiscale situatie.